Pochodzenie instytucji W prawie rzymskim, stanowiącym filar kultury europejskiej, swoboda testowania była bardzo rygorystycznie przestrzegana. Jednak nawet już Rzymianie znali pewne jej ograniczenia. Początkowo pater familias (głowa rodziny) mógł wydziedziczyć wszystkie osoby, które mogłyby zostać uznane za spadkobierców ustawowych i nie wymagało to żadnego uzasadnienia. W późniejszym okresie możliwość wydziedziczenia zaczęto ograniczać, gdyż często służyło to wyprowadzaniu majątku zmarłego poza krąg rodziny. Jednym z przejawów tego ograniczania było uznawanie testatora, który sporządził taki testament, za „zamroczonego umysłowo”, co stanowiło wadę oświadczenia woli i podstawę obalenia testamentu. Jednak skarga (actio) prowadząca do obalenia testamentu mogła być wytoczona tylko przez dziedzica rzymskiego prawa cywilnego (ius civile). W późniejszym czasie umożliwiono wszystkim najbliższym krewnym (więc nie tylko dziedzicom ius civile) wytoczenie takiej skargi. Przesłanką było nieuzyskanie pars legitima, czyli wartości minimalnego udziału, jaki przysługiwałby w przypadku dziedziczenia beztestamentowego.