Habilitacja (z – zdatny, zręczny) – posiadające różny zakres, w zależności od sytuacji prawnej w danym kraju, uprawnienie do: samodzielnego nauczania w określonej uczelni (wydziale) w zakresie określonej dziedziny, często na stanowisku profesora, promowania kandydatów do stopnia naukowego doktora, recenzowania rozpraw lub dorobków w ramach postępowań o nadanie stopni naukowych.
Habilitacja w Polsce
W Polsce habilitacja jest najwyższym stopniem naukowym, po którym można jeszcze ubiegać się o tytuł naukowy profesora (zwany „profesurą belwederską” od Belwederu – pałacu, w którym prezydent niekiedy wręcza nominacje lub „profesurą tytularną”). W części placówek naukowych łączy się z automatyczną zmianą etatu, czyli przeniesieniem na stanowisko profesora nadzwyczajnego.
W stanie prawnym określonym przez uchyloną ustawę z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, stopień doktora habilitowanego mógł być nadany w ramach jednej z dwóch odmiennych procedur: przewodu habilitacyjnego, który można było wszcząć do 30 września 2013 r. (tzw. stara procedura) postępowania habilitacyjnego, które ustanowiła ustawa z dnia 18 marca 2011 r.