W tym przypadku termin „skazanie” oznacza prawomocne skazanie za przestępstwo uprzednie na karę pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej 6 miesięcy. Oznacza to, że sprawca musiał zostać już raz skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności Recydywa szczególna podstawowa może też dotyczyć przypadków, w których to orzeczona została kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, która następnie została odwieszona. Ważne jest tylko to, by sprawca odbył karę za poprzednie przestępstwo w wymiarze co najmniej 6 miesięcy.
Ważnym warunkiem recydywy specjalnej jest „podobieństwo” czynu zabronionego popełnionego poprzednio, za które został skazany z przestępstwem ponownym. Jak stanowi art. 115 § 3 kodeksu karnego przestępstwami podobnymi są przestępstwa, które należą do tego samego rodzaju, przestępstwa popełnione w celu uzyskania korzyści majątkowej lub przestępstwa z użyciem przemocy bądź z groźbą jej użycia. Z uwagi na fakt, iż kształtowanie się podstaw nowoczesnego prawa karnego przypada na okres rozbiorów, toteż prawo takie mogło zaistnieć na ziemiach polskich jedynie dzięki ustawodawstwu zaborczemu. I w związku z tym na to właśnie ustawodawstwo należy zwrócić szczególną uwagę podczas analizowania genezy ewolucji przestępstw podobnych w polskim prawie karnym.