W wielu dziedzinach nauki i praktyki pedagogicznej, a szczególnie ich popularyzacji, chlubne karty zapisały najstarsze nauczycielskie organizacje zawodowe: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych (1884), Stowarzyszenie Nauczycielstwa Polskiego i Polski Związek Nauczycielski w Królestwie Polskim (od 1905) oraz Krajowy Związek Nauczycielstwa Ludowego Galicji (od 1905).
24 kwietnia 1981 odbył się zjazd członków założycieli Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego. W zjeździe założycielskim wzięło udział 30 osób (na 34 zaproszonych) oraz 13 członków Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN. W trakcie zjazdu w drodze głosowania wybrano władze Towarzystwa. Na Przewodniczącego Towarzystwa został wybrany Mikołaj Kozakiewicz. W skład Prezydium weszli: Jan Kulpa (Kraków), Zbigniew Kwieciński (Toruń – wiceprzewodniczący), Ryszard Łukaszewicz (Wrocław – wiceprzewodniczący), Stanisław Michalski (Poznań), Jerzy Niemiec (Białystok – skarbnik), Mieczysław Pęcherski (Warszawa), Edmund Trempała (Bydgoszcz), Marian Walczak (Warszawa – sekretarz generalny).