thumb|300px|Geostrategiczna mapa Europy Środkowej. Na czerwono zaznaczone miejsca o znaczeniu strategicznym. Brama Smoleńska (wrota smoleńskie, klucz Moskwy) – historyczne i geostrategiczne pojęcie określające przesmyk pomiędzy górną Dźwiną i górnym Dnieprem.
Przez obszar ten przechodzi najkrótsza i najłatwiejsza do przebycia (zwłaszcza dla dużych mas wojska) droga prowadząca z zachodniej i środkowej Europy do centralnej Rosji i jej stolicy Moskwy.
Od około 1395 do 1793 na Bramie Smoleńskiej opierała się wschodnia granica państwa polsko-litewskiego. Obecnie stanowi ona pogranicze Białorusi i Rosji.
Geografia thumb|Rzeki i dorzecza Białorusi, wododział bałtycko-czarnomorski oraz Brama Smoleńska. thumb|Brama Smoleńska, fragment „mapy radziwiłłowskiej” z 1613 roku. Widoczne wzmianki o najazdach moskiewskich i ważniejszych bitwachNapis brzmi „Moschorum irruptiones, Lithuani arcent ac repellunt” ("Wycieczki Moskali, Litwini powstrzymują i odpierają"), a towarzysząca mu scena ikonograficzna przedstawia walki konnicy na obszarze Bramy Smoleńskiej. W pobliżu wspomniano o kilku bitwach z Moskwą..