Stanisław Brzozowski za ucieczkę od problemów współczesności oraz Olgierd Górka za błędy historyczne.
Mimo tych krytycznych ocen Trylogia stała się najbardziej popularnym polskim cyklem powieściowym w historii. Kolejne nakłady rozchodziły się błyskawicznie, a czytelnicy różnych warstw i klas społecznych pasjonowali się przygodami jej bohaterów. Trylogia doczekała się przekładów na blisko 20 języków i utrwaliła pozycję Sienkiewicza w polskim środowisku literackim. W 1953 roku Witold Gombrowicz pisał ironicznie w swoim Dzienniku: „Czytam Sienkiewicza. Dręcząca lektura. Mówimy: to dosyć kiepskie, i czytamy dalej. Powiadamy: ależ to taniocha – i nie możemy się oderwać”.
Ekranizacje 1913: Obrona Częstochowy – polski film niemy (według fragmentu Potopu) 1915: Potop – rosyjski film 1962: Ogniem i mieczem – włoski film 1968: Pan Wołodyjowski – polski film 1969: Przygody pana Michała – polski serial telewizyjny (według Pana Wołodyjowskiego) 1974: Potop – polsko-radziecki film 1999: Ogniem i mieczem – polski film 2001: Ogniem i mieczem – polski serial TV (telewizyjna wersja filmu z 1999 roku)
Przypisy
Bibliografia Tomasz Miłkowski i Janusz Termer Leksykon lektur szkolnych, Wydawnictwo Graf-Punkt, Warszawa, 1996 Historia literatury polskiej w zarysie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978