Rola Valarów w historii Ardy Na początku dziejów Ardy zajmowali się kształtowaniem Ardy, walcząc przy tym z Melkorem. Zwyciężywszy, osiedlili się w Almaren. Po rozbiciu Latarni przez Melkora zamieszkali w Amanie, w krainie nazwanej Valinorem, gdzie – według mitologii Śródziemia – wciąż żyją. Wznieśli Pelóri, Varda stworzyła gwiazdy, a po przebudzeniu się elfów sprowadzili ich do Amanu. Drugi raz doświadczyli niszczycielskiego działania Melkora, gdy wyswobodzono go z okowów: zniszczone zostały Drzewa Valinoru, a Ñoldorowie wrócili do Śródziemia. Na miejsce Drzew Valarowie stworzyli Isil i Anar.
Podczas Pierwszej Ery wstrzymywali się od interwencji w wojnie o Beleriand. Uczynili jednak wyjątki, kiedy Námo pozwolił Berenowi i Lúthien na opuszczenie Domów Umarłych i kiedy Ulmo pokierował losami Tuora. Na skutek poselstwa Eärendila przystąpili do Wojny Gniewu i wyrzucili Melkora poza Eę. By zapewnić Quendim i Atanim bezpieczeństwo, wynieśli statek Eärendila z nim samym trzymającym Silmaril na nieboskłon i ukształtowali Elennę. Przebaczyli też wszystkim Ñoldorom (prócz Galadrieli) i pozwolili im wrócić do Amanu.