Niemili i niekochani – powieść Iwana Wazowa, opublikowana w 1883 r., podczas tzw. płowdiwskiego okresu twórczości pisarza, charakteryzowanego jako szczególnie płodny literackoE. Możejko, Iwan Wazow, Warszawa 1967, s. 49.. Powieść została w późniejszym czasie przerobiona przez samego Wazowa na dramat pt. Chyszowe (1894).
Okoliczności powstania utworu Po upadku powstania kwietniowego (1876) Wazow, podobnie jak wielu innych Bułgarów, zdecydował się na emigrację. Udał się początkowo do Konstantynopola, a następnie statkiem do Gałaczu i stamtąd, przez Braiłę do Bukaresztu. W Rumunii Wazow zetknął się z losem bułgarskich emigrantów politycznych, którzy pozbawieni pracy, możliwości zarobkowania, znajdowali się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej. Przeżycia zebrane podczas podróży po Rumunii stały się podstawą napisania, już w wyzwolonej Bułgarii, utworu poświęconego losowi bułgarskich emigrantów politycznych.