thumb|240px|Fragment ruin budowli pałacowej
Ptolemaida, Ptolemais (gr. Πτολεμαΐς) – starożytne miasto w Cyrenajce, w północno-wschodniej części Libii; ruiny położone w pobliżu wsi Tolmeita.
Historia Prawdopodobnie na przełomie VII i VI wieku p.n.e. w rejonie Ptolemaidy zaczęli się osiedlać mieszkańcy z założonej wcześniej Barki. W 331 p.n.e. miasta pentapolis dobrowolnie poddały się Aleksandrowi Wielkiemu, a po jego śmierci przeszły we władanie dynastii Ptolemeuszy. Miasto miało charakter hellenistyczny. Na początku I wieku p.n.e. Ptolemaida znalazła się pod panowaniem Rzymu i weszła w skład prowincji Kreta i Cyrenajka.
Miasto ucierpiało stosunkowo najmniej podczas trzęsienia ziemi, które w 262 zniszczyły Cyrenajkę, i w związku z tym do niego przeniesiono większość urzędów i instytucji z Cyreny i innych miast pentapolis. Od IV wieku było stolicą diecezji Ptolemais in Libya, w której jednym z biskupów był Synezjusz z Cyreny. Świetność miasta skończyła się, gdy zniszczyło je trzęsienie ziemi w 365. Mimo odbudowy nie miało już tak wielkiego znaczenia. Prawdopodobnie w roku 428 zostało zniszczone przez Wandalów, co spowodowało jego wyludnienie.