uczeń gimnazjum w Klerykowie Andrzej Radek – ubogi chłopak ze wsi, syn fornala, który przez Antoniego Paluszkiewicza „Kawkę” dostaje się do Progimnazjum Pyrzogłowskiego, a po jego śmierci do gimnazjum w Klerykowie Anna Stogowska „Biruta” – córka lekarza i Rosjanki, w której zakochał się Marcin Borowicz Helena i Walenty Borowiczowie – rodzice Marcina Ferdynand Wiechowski – pierwszy nauczyciel Marcina ze szkoły elementarnej w Owczarach Michcik i Piątek – najlepsi uczniowie szkoły w Owczarach Walecki zwany Figą, Pieprzojad, Marian Gontala – inni uczniowie Bernard Zygier – uczeń przybyły do Klerykowa po wyrzuceniu go ze szkoły warszawskiej inspektor Zabielskij – inspektor gimnazjum w Klerykowie, w trakcie fabuły zaczyna mieć dobre relacje z Marcinem Borowiczem Kriestoobriadnikow – dyrektor gimnazjum w Klerykowie

Analiza W powieści autor na podstawie własnych doświadczeń z dzieciństwa i lat młodzieńczych przedstawił obraz szkoły w rosyjskim Królestwie Polskim i walkę polskiej młodzieży z rusyfikacją. Żeromski pod przejrzystymi kryptonimami ukrył szkołę w Pińczowie jako progimnazjum w Pyrzogłowach i gimnazjum kieleckie jako szkoła w Klerykowie.