Zespół alienacji rodzicielskiej (także: syndrom oddzielenia od opiekunaAlicja Czeredecka, Manipulowanie dzieckiem przez rodziców rywalizujących o udział w opiece, w: Dziecko Krzywdzone, nr 4(25)/2008, s. 17, ISSN 1644-6526., inaczej PAS, lub syndrom Gardnera) – teoria zdefiniowana przez amerykańskiego psychiatrę sądowego dr. Richarda Gardnera, nad którą później prowadzono badania m.in. w Polsce. W pierwotnej wersji miała określać różne rzekome zaburzenia występujące u dziecka, które w trakcie rozwodu rodziców miało być czynnie angażowane w potępianie i krytykowanie jednego z rodziców (zazwyczaj tego, który nie mieszka w domu). Wg pomysłodawcy R. Gardnera krytyka ta miała być najczęściej nieuzasadniona, zarzuty albo nieprawdziwe, albo znacznie wyolbrzymione. W drastycznych przypadkach miłość, szacunek, przywiązanie do oczernianego ojca czy matki miały ulegać zniszczeniu i być zastąpione przez wrogość, niechęć, pogardę. Stosowane wobec dziecka metody (pranie mózgu: manipulacja, szantaż emocjonalny, indoktrynacja) miały, wg Gardnera, powodować daleko idące konsekwencje dla psychiki. Celem tych działań miało być zaburzenie relacji dziecka z drugim rodzicem.