Jest to artykuł o charakterze zbiorczym, przedstawiający listę zamków i twierdz, występujących w stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Hasła przedstawione są w kolejności według czasu powstania lub alfabetycznej, kiedy data wzniesienia nie jest jasna.
Fortece wzniesione przed Erami Słońca Utumno Była to pierwsza siedziba Morgotha zbudowana na dalekiej północy Ardy i zarazem pierwsza twierdza w historii Ardy. Opisuje ją Silmarillion.
Utumno zostało wydrążone (była to bowiem podziemna forteca), gdy Valarowie formowali Ardę. Nie wiedzieli o jego powstaniu, ponieważ na daleką północ docierało niewiele światła Latarni. Z Udûnu Morgoth jako pierwszy odkrył przebudzenie się elfów, których torturami i upadlaniem przekształcał w orków. Gdy Valarowie dowiedzieli się o tym, wyruszyli przeciw Morgothowi i Udûn został zniszczony po długim oblężeniu.
Określenie Udûn było rzadziej używaną, sindarińską wersją nazwy Utumno. We Władcy Pierścieni pojawia się tylko raz, podczas walki Gandalfa z Balrogiem na moście w Khazad-dûm.
Zobacz też: Udûn w Mordorze