Początki inkwizycji we Włoszech (do 1254 roku) thumb|300px|Św. Piotr z Werony, inkwizytor Lombardii, zamordowany w 1252, został patronem inkwizytorów Włochy były w XII i XIII wieku jednym z głównych ośrodków manichejskiej herezji katarów oraz radykalnego odłamu sekty waldensów, zwanego „ubogimi Lombardczykami”. Rozwojowi ruchów heretyckich sprzyjała sytuacja polityczna kraju, w szczególności faktyczna autonomia miast na północy, którą te utrzymywały dzięki rywalizacji między papiestwem a cesarstwem o dominację w Italii. Procesarskie stronnictwa gibelinów rywalizowały z propapieskimi gwelfami o władzę w poszczególnych miastach i regionach. Heretycy byli w tych okolicznościach naturalnymi sprzymierzeńcami obozu procesarskiego. Głównym ośrodkiem herezji katarskiej była Lombardia, ale w pozostałych częściach Włoch sekta ta także miała swych zwolenników. Wielu północnowłoskich feudałów było protektorami heretyków, najpotężniejszym wśród nich był Ezzelino da Romano z Marchii Trewizańskiej. Także w wielu miastach gibelińskie władze sprzyjały herezji. Jeszcze około 1250 roku szacowano, że warstwa przywódcza sekty we Włoszech liczy około 2500 osób. Z kolei waldensi osiadli głównie w dolinach alpejskich.