Model ten ukształtował się przede wszystkim na gruncie procesu przed trybunałami inkwizycji. Początkowo więc opierał się na prawie kanonicznym, a dopiero z czasem rozciągnięty został na prawo świeckie. Sama jednak zasada główna tego procesu jest znacznie starsza. Początki jej można odnaleźć w rzymskim procesie epoki poklasycznej.

Czasy nowożytne W czasach nowożytnych model inkwizycyjny został przyjęty w wielu krajach Europy kontynentalnej, przede wszystkim dla procedury karnej. W Niemczech pojawia się już częściowo w średniowiecznych landrechtach. Modelową kodyfikacją stała się jednak tzw. Constitutio Criminalis Carolina cesarza Karola V z 1532 roku. Zawierała ona dwa tryby postępowania: inkwizycyjny (dominujący) i skargowy.

W 1635 roku Benedykt Carpzov, sędzia lipski, wydał pracę Practica nova imperialis Saxonicae rerum criminalium, które stało się popularnym i wpływowym traktatem prawniczym, do którego odwoływały się sądy krajów Rzeszy. To w oparciu o tę pracę ukształtował się powszechny proces niemiecki. Był on zorganizowany na zasadzie inkwizycyjnej i bardzo sformalizowany (szczególnie w zakresie przeprowadzania dowodów). Szeroko dopuszczano też stosowanie tortur.