Do zawarcia umów dochodzi między uczestnikami rynku, którzy mają różne przewidywania co do kształtowania się ceny przedmiotu kontraktu w przyszłości.
Instrumenty pochodne wykorzystywane są w następujących celach: do ograniczania ryzyka przyszłych inwestycji na rynku kasowym, do ograniczania ryzyka portfela inwestycyjnego, do ograniczania ryzyka rozrachunków w handlu zagranicznym, w celach zarobkowych (spekulacyjnych), dając możliwość osiągania dużych stóp zwrotu (wskutek działania dźwigni finansowej).
Wielkość rynku instrumentów pochodnych Zgodnie z szacunkami Banku Rozliczeń Międzynarodowych w Bazylei, wartość nominalna instrumentów pochodnych zawartych na rynkach OTC osiągnęła w 2013 r. poziom 700–800 bilionów dolarów, co jest wartością znacznie większą niż roczne PKB całego świata. Dzienne obroty na rynkach pochodnych stóp procentowych na świecie osiągnęły ok. 2 biliony dolarów.
Kierunek zmian regulacyjnych Brak przejrzystości rynku instrumentów pochodnych OTC, wynikający głównie z jego zdecentralizowanego charakteru, skutkował niewłaściwą oceną ekspozycji na ryzyko kontrahentów i przyczynił się do pogłębienia zaburzeń na rynkach finansowych w latach 2008–2009.