Odyseusz (Odyseusz, Odys, stgr. Ὀδυσσεύς; Ulikses, stgr. Οὐλίξης, łac. Ulixes; Ulisses, łac. Ulysses) – w mitologii greckiej król Itaki i Tesprotii, heros znany przede wszystkim z opisanego w Iliadzie udziału w wojnie trojańskiej po stronie Achajów oraz z opisanej w Odysei dziesięcioletniej tułaczki podczas powrotu z Troi na ojczystą Itakę.
W eposach Homera Odyseusz określany jest stałym epitetem „przebiegły” (stgr. πολύπορθης, dosł. „wieloskrętny, pokrętny”)Homer, Odyseja, Pieśń XIII, w. 313 (tłumaczenia Lucjana Siemieńskiego).Homer, Odyseja, Pieśń XIII, w. 420 (tłum. Lucjana Siemieńskiego).. W związku z tym jest w kulturze zachodniej archetypicznym symbolem przebiegłości, sprytu i intelektualnej błyskotliwości .
Pochodzenie Według mitologii Odyseusz objął tron na Itace po swoim ojcu, Laertesie. Przez matkę, Antykleję, był prawnukiem Hermesa, co zapewniało mu boskie pochodzenie. Istnieją również przekazy alternatywne (m.in. u tragików greckich) sugerujące, że jego biologicznym ojcem był Syzyf.