Inspektoraty wojewódzkie odpowiedzialne były przed odpowiednimi wojewódzkimi konserwatorami przyrody. Organami SOP stopnia podstawowego byli inspektorowie terenowi, którzy mieli koordynować pracę podstawowych jednostek terenowych – grup rejonowych SOPJ. Solon, Przepisy regulujące działalność Straży Ochrony Przyrody, [w:] Straż Ochrony Przyrody. Materiały metodyczno szkoleniowe, red. K. Kaliszuk, J. Solon, Warszawa 1984, s. 64–65..
Ewidencję członków SOP na poziomie inspektoratów prowadziły wówczas prezydia wojewódzkich rad narodowych, a w skali kraju – Naczelny Konserwator Przyrody. Członkowie SOP (na podstawie wydanych przez MLiPD rozporządzeń) byli uprawnieni m.in. do: legitymowania osób łamiących przepisy w zakresie ochrony przyrody, odbierania za pokwitowaniem przedmiotów uzyskanych w czasie popełnienia czynów zabronionych, a niektórzy strażnicy mogli nakładać i ściągać grzywny w drodze mandatów karnych oraz występować w charakterze oskarżyciela publicznego. Strażnicy SOP korzystali z ochrony prawnej oraz podlegali odpowiedzialności na zasadach ustalonych dla funkcjonariuszy publicznychDz.U. 1957 nr 41, poz. 189 Dz.U. 1972 nr 21, poz. 155.. Powyższe zapisy po przyjęciu nowej „Ustawy o ochronie przyrody” (z dn. 16 października 1991 r.) zostały doń włączone.