Małżeństwu powszechnie przypisuje się rolę założycielską wobec rodziny, co zwykle wiąże się z opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją.

Prawo rzymskie określało małżeństwo jako (Małżeństwo zaś lub związek małżeński jest to związek mężczyzny i kobiety, obejmujący niepodzielną wspólnotę życia)Instytucje Justyniana 1,9,1 (tłum. Władysław Rozwadowski). oraz (Małżeństwo jest związkiem mężczyzny i kobiety, zespoleniem na całe życie, wspólnotą prawa boskiego i ludzkiego)Digesta 23,2,1 (tłum. Władysław Rozwadowski)..

Marksizm-leninizm określa małżeństwo w sposób następujący: małżeństwo to historycznie uwarunkowana i prawnie sformalizowana przez państwo forma stosunków między kobietą a mężczyzną, ustanawiająca ich wzajemne prawa i obowiązki.

Antropologowie zaproponowali kilka konkurujących ze sobą definicji małżeństwa, usiłując objąć szeroką gamę praktyk małżeńskich obserwowanych w różnych kulturach. Nawet wewnątrz kultury zachodniej „definicje małżeństwa przybierały różne formy, od skrajności do skrajności i wszędzie pomiędzy” (jak to ujął Evan Gerstmann).