Dział powstał na podstawie kolekcji księdza Szersznika oraz zbiorów Towarzystwa Ludoznawczego, Muzeum Miejskiego i cieszyńskiego bibliofila Wincentego Zająca. Do najstarszych obiektów należą miedziorytnicze mapy m.in. nieba, świata, Europy, krajów monarchii austriackiej, Śląska i Polski. Ponadto w zbiorze znajdują się XIX-wieczne mapy katastralne Cieszyna, rękopiśmienne i drukowane mapy poszczególnych części Śląska Cieszyńskiego oraz polskie, austriackie, niemieckie i czeskie mapy i atlasy Polski i Europy. naukowo-oświatowy – został utworzony w latach 80. Dział ten organizuje szeroko pojmowane akcje oświatowe, do których zaliczane są m.in. współpraca ze szkołami i placówkami oświatowymi z terenu Cieszyna i spoza miasta, przygotowywanie i prowadzenie lekcji muzealnych oraz organizacja odczytów, prelekcji i dyskusji dotyczących działalności muzeum i prezentowanych wystaw. sztuka – obejmuje ponad 9 000 eksponatów, na które składa się głównie kolekcja ks.