thumb|200px|Sobór Przeczystej Bogurodzicy w Wilnie thumb|200px|Relikwie męczenników wileńskich, najszerzej czczonych świętych prawosławnych związanych z Litwą thumb|200px|Cerkiew Iwerskiej Ikony Matki Bożej w Połądze Prawosławie na Litwie jest obecne co najmniej od XIII w. Z racji położenia geograficznego (sąsiedztwo z prawosławnymi państwami ruskimi) Litwini, będąc jeszcze wyznawcami religii pogańskiej, często stykali się z tym wyznaniem. W miarę rozwoju terytorialnego Wielkiego Księstwa Litewskiego ludność prawosławna, etnicznie ruska, znalazła się w tym kraju w zdecydowanej większości sięgającej 90% mieszkańców państwa. Rutenizacji ulegały elity państwowe, podczas gdy dynastia panująca zachowała wierzenia pogańskie. Wielu litewskich wojów i książąt pozyskiwała włości na ziemiach ruskich, przyjmując nierzadko chrzest. Prawosławie przyjęli m.in. trzej bracia Trojdena, Wojsiełk, synowie Giedymina Jawnuta (Iwan), Narymunt (Gleb), Lubart (Dymitr). Cerkwie prawosławne, a być może także monastery, w Wilnie fundowała Julianna twerska – druga żona wielkiego księcia Olgierda. Ze świątyń korzystali, obok fundatorki i jej świty, także kupcy ruscy, którzy w I poł. XIV w.