akcja „Inteligencja”) Niemcy zamordowali jesienią 1939 blisko 30 000 – 40 000 mieszkańców Pomorza.
„Polityczne oczyszczanie terytorium” Jesienią 1939 Polacy aresztowani w Radzyniu i okolicach byli zazwyczaj osadzani w obozie dla internowanych, zorganizowanym przez Selbstschutz na terenie byłego klasztoru oo. kapucynów w Rywałdzie. Obóz funkcjonował od października do grudnia 1939 i w tym okresie przeszło przezeń ok. 1000 osób (jednorazowo w klasztorze przebywało zwykle do 200 więźniów). W obozie uwięziono m.in. dziewięciu duchownych katolickich z okolicznych parafii – w tym sześciu księży z dekanatu Radzyń ChełmińskiByli to: ks. Franciszek Podlaszewski – dziekan dekanatu Radzyń Chełmiński (zmarł w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen), ks. Paweł Zieliński – proboszcz parafii w Rywałdzie (zmarł w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen), ks. Władysław Fischoeder – proboszcz parafii w Grucie (zwolniony po sześciu dniach), ks. Jan Skwiercz – wikariusz z Gruty (zwolniony po sześciu dniach), ks. Antoni Brocki – proboszcz parafii w Okoninie (najprawdopodobniej rozstrzelany w Klamrach), ks. Józef Oyda – wikariusz z Radzynia Chełmińskiego (najprawdopodobniej rozstrzelany w Klamrach). aresztowanych w dniu 15 października 1939.