Aleksandr Dmitrijewicz Protopopow (, ur. we wsi Maresiewo w guberni niżnonowogrodzkiej, zm. 27 października 1918 w Moskwie) – rosyjski polityk, deputowany III i IV Dumy, minister spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego od września 1916 do upadku caratu.
Życiorys Pochodził z rodziny szlacheckiej, posiadał znaczny majątek ziemski w guberni symbirskiej oraz dwie fabrykiПротопопов Александр Дмитриевич. Był ceniony jako fachowiec w dziedzinie sukiennictwa Bazylow L.: Obalenie caratu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 147-149. Ukończył I korpus kadetów i Nikołajewską Szkołę Kawalerii. W latach 1885–1890 odbywał służbę wojskową, z której odszedł w stopniu sztabs-rotmistrza.
Był deputowanym do III i IV Dumy, gdzie związał się z frakcją oktiabrystów. Rzadko występował w parlamencie i nie brał zbyt aktywnego udziału w działalności swojego ugrupowaniaBazylow L.: Obalenie caratu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 263. W 1908 otrzymał rangę kamerjunkra, rok później – rzeczywistego radcy stanu. Od lutego do września 1916 był marszałkiem szlachty guberni symbirskiej. W IV Dumie został zastępcą przewodniczącegoBazylow L.: Obalenie caratu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 259. W grudniu 1916 objął tekę ministra spraw wewnętrznym Imperium Rosyjskiego.