Rozgrywka rozpoczyna się od utworzenia awatara, reprezentującego postać El Presidente. Gracz określa wygląd postaci oraz jej cechy, mające pewien wpływ na późniejszy przebieg gry. Po stworzeniu postaci rozpoczyna się właściwa część gry.

Ekonomia W momencie objęcia przez gracza władzy na wyspie znajduje się zazwyczaj wyłącznie pałac prezydencki, kilka farm, niskiej jakości budynki mieszkalne a także budynki kluczowe dla funkcjonowania kraju – port, przez który prowadzony jest eksport towarów produkowanych na Tropico oraz biura transportowe i budowlane. Mieszkańcy wyspy mają określone potrzeby, jak wiara, rozrywka, satysfakcjonująca praca czy poczucie bezpieczeństwa, których państwo w początkowej fazie nie jest w stanie zapewnić.

Podstawowym narzędziem, jakim dysponuje gracz jest możliwość wznoszenia nowych budynków, jak kościoły, kina czy szpitale. Każdy z nich ma określaną jakość świadczonej usługi, przekładającą się na zadowolenie korzystającego z budynku mieszkańca. Przykładowo luksusowe posiadłości charakteryzują się lepszą jakością zakwaterowania niż bloki mieszkalne, a ogród zoologiczny stanowi większą atrakcję niż pub. Gracz może zarządzać istniejącymi obiektami, ustalając płace, czynsz czy koszty wstępu.