Kartaczownica Bira – XIX-wieczna kartaczownica zaprojektowana w Nepalu przez generała Gehendra Rana. Broń działała na podobnej zasadzie jak kartaczownica Gardnera. Jej nazwa wywodzi się od nazwiska ówczesnego władcy Nepalu – Prithviego Bira Bikrama Shaha Deva. Był to ostatni typ kartaczownicy produkowany na świecie.
Tło historyczne W XIX wieku Nepal i Wielką Brytanią łączyły silne więzy handlowe. Według umowy pomiędzy rządami tych krajów, Wielka Brytania mogła sprzedawać swoje towary w Nepalu i Tybecie oraz rekrutować Gurkhów do British Indian Army, w zamian Nepal zaopatrywany był przez Wielką Brytanię w broń i amunicję. Jedyną bronią, na której sprzedaż nie zgodził się rząd brytyjski były kartaczownice. Obawiano się między innymi, że zaopatrzenie Nepalu w tak nowoczesną wówczas broń będzie mogło naruszyć bilans sił i zagrozić brytyjskiej dominacji w Indiach.
W takich okolicznościach około 1896–97 zapadła decyzja zaprojektowania rodzimej, nepalskiej kartaczownicy.