Bitwa pod Kruszyną – bitwa stoczona 29 sierpnia 1863 roku pomiędzy zdążającym do Koniecpola oddziałem powstańczym gen. Edmunda Taczanowskiego a siłami Imperium Rosyjskiego, zakończona rozbiciem powstańców.
Bitwa Podczas powstania styczniowego Kruszyna jak i najbliższe okolice były miejscem walk. Obok kilku drobniejszych potyczek miało w tym rejonie miejsce starcie, które zyskało miano „bitwy pod Kruszyną”.
W końcu sierpnia 1863 roku w okolice Kruszyny przybyła ok. 1000-konna brygada powstańców z Wielkopolski pod dowództwem generała Edmunda Taczanowskiego. Zanim przybyła do Kruszyny, stoczyła szereg bitew: pod Pyzdrami, Ignacewem, Łaskiem, Goszczanowem, Czepowem, Pęcherzewkiem i pod Sędziejowicami. 28 sierpnia powstańcy przybyli z Sędziejowic do Kruszyny w sile ok. 3 tys. ludzi (według mjr. Józefa Oxińskiego, ówczesnego dowódcy powstańczych sił w powiatach piotrkowskim i wieluńskim, siły powstańcze liczyły ok. 2 tys. powstańców, w tym 600 strzelców i kosynierów pod dowództwem ppłk. Franciszka Kopernickiego oraz ok. 1300 konnych dowodzonych przez gen. Taczanowskiego).