Faza R – faza odkryta i występująca w stopach nitinol. Powstaje w wyniku tzw. przemiany przedmartenzytycznej.
Ogólne informacje Faza R została pierwszy raz zaobserwowana w 1970 roku, ale nie dokonano poprawnej interpretacji otrzymanych wyników. Dopiero w 1981 roku Ling i Kaplow stwierdzili, że efekty dyfrakcyjne i wzrost oporności elektrycznej są ściśle ze sobą związane i wynikają z dodatkowej przemiany austenitu w fazę oznaczoną wtedy jako R. Przemiana przedmartenzytyczna fazy R jest procesem pośrednim i konkurencyjnym do przemiany martenzytycznej normalnie zachodzącej w stopach Ni-Ti. Zachodzi ona w ściśle określonych warunkach i dla ściśle określonych składów chemicznych stopu. Przemiana fazy R w austenit jest odwracalna. Wykazuje istnienie bardzo małej histerezy (2–5 °C). Przemiana fazy R w makroskopowym ujęciu objawia się jako niewielki efekt pamięci kształtu oraz pseudosprężystości.
Zagadnienia związane z krystalografią i termodynamiką przemiany i samej fazy R są dobrze poznane, jednakże nadal stwarzają problemy w przypadku przemysłowo wykorzystywanych stopach Ni-Ti.