Jan Matejko) Co do galerii osób tego historycznego dramatu, to „charaktery postaci literackich przedstawione są w powieści raczej statycznie, niezależnie od przeżyć i wydarzeń zewnętrznych, są one jednolite i na ogół posiadają już w założeniu cechy wyznaczające los bohaterów”St. Sierotwiński, jak wyżej, s. 281.. Opierając się głównie na relacjach Galla Anonima, Wincentego Kadłubka i Długosza, samą postać władcy nakreślił autor według wzorów tradycyjnej historiografii przedstawiającej tamte wydarzenia i oceniającej Śmiałego. W ujęciu Kraszewskiego król jednak jest też człowiekiem cierpiącym, uwikłanym w sprzeczności własnego losu, choć opanowanym przez pospolite namiętności.
Podstawą pomysłu powieści było wykorzystanie niezmiennie popularnej w polskiej literaturzeM. in. w twórczości Juliusza Słowackiego, Stanisława Wyspiańskiego, Marii Dąbrowskiej, Karola Bunscha.legendy św. Stanisława Biskupa jako męczennika o krwi przelanej za wiarę i ku chwale Kościoła. Ten wciąż „pobudzający fantazję dramat” pozwolił ukazać swoistą postać kościelnego hierarchy, który w ujęciu Kraszewskiego (za Kadłubkiem) stanowi nie tylko głos moralny, ale i głos polityczny narodu. Osoba jego potraktowana jest jednak przez autora dość ogólnikowo i przy wyposażeniu w typowe cnoty duchownego – mało wyraziście.