thumb|Typowa postać racjonału thumb|Typowa postać racjonału (tu Eichstätt) Racjonał (łac. rationale – rozsądny, racjonalny) – jeden z paramentów (szat liturgicznych w Kościele katolickim). Jest to zazwyczaj haftowany złotymi włóknami pas, czasami zdobiony perłami i drogimi kamieniami. Może być zakończony frędzlami lub dzwoneczkami. Jest on zakładany na barki, na ornat. Ma podobne znaczenie co paliusz, jest jednak od niego znacznie szerszy.
Formy racjonału w Kościele katolickim Jego początki sięgają X–XI w. Pierwszy udokumentowany wizerunek racjonału pochodzi z obrazu biskupa Sigeberta z Minden (1022–1030). Był szczególnie rozpowszechniony na obszarze ówczesnych Niemiec. Nosili go m.in. biskupi Augsburga, Eichstätt, Halberstadt, Liège, Metzu, Minden, Naumburga, Ołomuńca, Paderbornu, Pragi, Ratyzbony, Spiry, Toul, Würzburga i Krakowa, a oprócz tego patriarcha Akwilei. Obecnie przywileje noszenia racjonału, nadane przez Stolicę Apostolską, mają jedynie biskupi czterech miast na świecie: Eichstätt, Krakowa, Paderbornu i Nancy-Toul.
Poszczególne racjonały różnią się między sobą budową. Większość składa się z poprzecznego pasa oplatającego barki i czterech pasów opadających pionowo od pasa-obręczy. Inną budowę ma racjonał arcybiskupów krakowskich.