Atanazy I, gr. Αθανάσιος Α΄, Athanasios I (ur. ok. 1235, zm. ok. 1315) – święty Kościoła prawosławnego, patriarcha Konstantynopola od 14 października 1289 do 16 października 1293 i ponownie od 23 czerwca 1303 do września 1309Venance Grumel, Traité d'études byzantines, « La Chronologie I. », Presses universitaires de France, Paryż, 1958, s. 437.
Życiorys Atanazy urodził się około 1235 r. w Adrianopolu w rodzinie pobożnych rodziców Jerzego i Eufrozyny. Na chrzcie otrzymał imię Aleksy. Jako młodzieniec potajemnie opuścił dom rodziny i udał się do Tesaloniki, gdzie złożył śluby zakonne i przyjął imię Akacjusz. Po święceniach przebywał w klasztorze Esfigmenu (na górze Atos) i św. Łazarza w Galicji (w pobliżu Efezu). Odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej, odwiedził Jerozolimę i górę Synaj. Przez długi czas żył jako pustelnik na górze Latros (niedaleko Miletu), a następnie na Górze Świętego Auksencjusza w Bitynii. Powróciwszy do klasztoru św. Łazarza, spędził w nim osiem lat. W tym czasie przyjął święcenia kapłańskie. Stamtąd udał się na górę Atos do klasztoru Karakalu, a następnie na górę Ganos w Tracji, gdzie stopniowo zaczęli się wokół niego gromadzić bracia. Sława świątobliwego życia Atanazego dotarła w tym czasie na dwór cesarski.