Alpha Particle X-ray Spectrometer (ang. APXS) – spektrometr (S) promieniowania rentgenowskiego (X-ray) emitowanego przez badaną powierzchnię próbek stałych pod wpływem promieniowania alfa (Alpha Particle); urządzenie do zdalnej analizy chemicznego składu powierzchni. APXS były instalowane na mechanicznych wysięgnikach łazików marsjańskich (misje Mars PathfinderPełna nazwa APXS zamontowanego na łaziku Sojourner misji Mars Pathfindera (1997) brzmi Alpha-Proton X-ray Spectrometer. Kolejne udoskonalenia konstrukcji urządzenia umożliwiły rezygnację z detekcji protonów; skrót APXS zachowano, jednak druga litera pochodzi od Particle α., Spirit, Opportunity, Curiosity).

Procesy fizyczne Identyfikacja pierwiastków chemicznych w badanych próbkach polega na bombardowaniu ich powierzchni strumieniem cząstek alfa (jąder helu). Na tej powierzchni zachodzą procesy fizyczne: wytrącenia elektronów z ich wewnętrznych powłok elektronowych i emisja promieniowania rentgenowskiego (X) w czasie ich spontanicznego powrotu na orbitale o najniższej energii, elastyczne rozpraszanie cząstek alfa przez jądra atomów powierzchni próbki, zderzenia prowadzące do reakcji jądrowych, zachodzących z uwalnianiem neutronów i protonów (zob. np.