Dzieje głównego budynku muzeum Muzeum zostało pomieszczone w dawnym budynku carskiego więzienia zbudowanym w latach 1883–1885, przy ówczesnej ul. Długiej (dziś Gdańska). W momencie uruchomienia był to pierwszy, specjalnie zbudowany, tego rodzaju obiekt w Łodzi. Do tego czasu aresztantów cywilnych przetrzymywano w budynku ratusza miejskiego przy obecnym pl. Wolności. Przez kilka pierwszych miesięcy funkcjonowania formalnie areszt sądowy i śledczy, z dniem 30 III 1886 r., podniesiony do rangi więzienia. Odtąd jego oficjalna nazwa brzmiała „Łodzinskaja tiurma” (Więzienie łódzkie).