Z ostatnich lat istnienia Bizancjum pozostało też sporo świadectw dotyczących walk z Turkami: Opowiadanie o oblężeniu Konstantynopola Jana Kanana, Opowiadanie o zdobyciu Tesaloniki Jana Anagnosty, wierszowana Bitwa pod Warną Zotyka Paraspondyla oraz relacje związane ze zdobyciem Konstantynopola przez Turków w 1453 roku, wśród których najwcześniejszą jest wierszowane Zdobycie Konstantynopola, prawdopodobnie autorstwa Emanuela Limenitesa.
Okres nicejski thumb|Niketas Choniates Po zdobyciu Konstantynopola w kwietniu 1204 roku, Cesarstwo Bizantyńskie odrodziło się w Azji Mniejszej. Nowa dynastia Laskarysów za stolicę swego państwa obrała Niceę. Ze zdobytego Konstantynopola przedostał się do Nicei Niketas Choniates (ok. 1155 – ok. 1215) z pierwszą wersją swojej Historii obejmującej losy Cesarstwa od 1118 do 1204 roku. W Nicei Choniates ostatecznie ją opracował i uzupełnił, doprowadzając dzieło do roku 1206, drugiego roku panowania Henryka z Flandrii. Już na dworze Teodora I Laskarysa pisarz podjął pracę nad drugim swoim wielkim dziełem Skarbcem ortodoksji w 25 księgach przedstawiającym herezje i błędy doktrynalne w Kościele.