Jakow Saulowicz Agranow (), właściwie Jankiel Szewielewicz Szmajew (W literaturze pojawia się także inne jego nazwisko Sorenzon lub Sorenson, co nie znajduje oparcia w źródłach biograficznych.; ur. w Czeczersku, zm. 1 sierpnia 1938 w Kommunarce) – radziecki funkcjonariusz służb specjalnych narodowości żydowskiej, komisarz bezpieczeństwa państwowego I rangi, I zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRR (1934–1937) i szef Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych ZSRR (1936–1937). Jeden z głównych wykonawców wielkiej czystki, w jej trakcie sam został aresztowany, skazany na śmierć i stracony.
Życiorys Syn żydowskiego właściciela sklepu spożywczego, ukończył cztery klasy szkoły miejskiej, po czym pracował jako buchalter w magazynie.
W 1912 wstąpił do Partii Socjalistów-Rewolucjonistów, w latach 1914–1915 był członkiem Komitetu Homelskiego eserowców. W kwietniu 1915 był aresztowany i zesłany do guberni jenisejskiej. Tam poznał niektórych liderów partii bolszewickiej, m.in. Stalina i Kamieniewa.
Po rewolucji lutowej 1917 był sekretarzem obwodowego komitetu rosyjskiej partii bolszewickiej na Polesiu, a po rewolucji październikowej 1918 sekretarzem Małej Rady Komisarzy Ludowych.