Konkurencja między ruchem internacjonalistycznym a patriotycznym przyjęła zinstytucjonalizowaną formę, w polskim ruchu socjalistycznym wyłonił się podział na patriotycznych socjalistów zwanych „socjalpatriotami” i internacjonalistów zwanych „socjaldemokratami”. Zarówno PPS jak i SDKPiL były członkami II Międzynarodówki. Ruch internacjonalistyczny domagał się światowej rewolucji i ustanowienia światowego państwa socjalistycznego. Czołową reprezentantką ruchu internacjonalistycznego była Róża Luksemburg. Pochodziła ona z rodziny Litwaków z Zamościa. Współpracowała z bolszewikami w Rosji i była jedną z założycielek niemieckiego Związku SpartakusaNorman Davies Boże Igrzysko Wydawnictwo Znak, 1999 str. 993-994.
W Polsce rozwijał się ruch żydowskich socjalistów, dzielił się on na założony w 1897 roku internacjonalistyczny Bund, który utrzymywał bliskie stosunki z socjaldemokracją rosyjską i syjonistyczny Poalej Syjon. W 1896 roku założona została Ukraińska Partia Socjalno-Demokratyczna.