Bitwa pod Świętym Krzyżem – jedna z bitew powstania styczniowego, stoczona 12 lutego 1863 roku.
Przebieg Po walkach w Wąchocku Marian Langiewicz rozłożył dwa obozy – jeden pod dowództwem Dionizego Czachowskiego u podnóża góry, w Nowej Słupi, a drugi w klasztorze pobenedyktyńskim na Łysej Górze. Przebywał tam kilka dni, chcąc pozbierać rozproszonych po walkach wąchockich powstańców (jego oddział liczył wówczas ok. 1000 osób). W tym czasie do jego oddziału miał przystąpić Adam Chmielowski, później znany jako Brat Albert.
Pod dowództwem Gołubiewa wyruszyły przeciwko Polakom wojska rosyjskie w sile 6 rot piechoty oraz 60 kozaków. Ruszył też Ksawery Czengiery z 5 rotatmi, półszwadronem dragonów i kilkudziesięcioma kozakami. To on około 9 rano, rozdzieliwszy siły, uderzył w powstańców stacjonujących w Słupi i na górze. Zaskoczeni z początku powstańcy zajęli dogodne pozycje pod lasem koło Słupi Nowej. Na górze ostrzelano Rosjan zza murów i z okien klasztoru, zmuszając ich do odwrotu. Podczas bitwy wykorzystano drewniane armaty. Bitwa zakończyła się po ok. 4 godzinach. Następnego dnia rano Langiewicz opuścił Święty Krzyż i udał się w stronę Staszowa.
Wykorzystanie drewnianych armat w czasie bitwy opisał w swoich wspomnieniach Władysław Zapałowski (pisownia oryginalna):