Według niego powodem powstania kolekcji głów o wyrazistej mimice były próby autoterapii, podejmowane przez chorego na schizofrenię rzeźbiarza polegające na potwierdzeniu własnej egzystencji w przedmiocie materialnym, przy jednoczesnej ucieczce od samego siebie. Próby te miały na celu orientację we własnym stanie zdrowia, a dokładniej określenie zaawansowania stanu psychotycznego, w którym chory się znajdował. Kwestia diagnozy pozostaje jednak otwarta, gdyż w 1981 Otto Glandien przedstawił pogląd, że rzeźbiarz najprawdopodobniej był paranoikiem, gdyż pomimo takich symptomów jak urojenia jego osobowość nie ulegała przemianom.
Późne lata Około 1774 roku sytuacja finansowa Messerschmidta znacznie się pogorszyła z powodu braku zamówień. W 1775 roku zmarł Schletterer, w związku z czym rozpisano konkurs na dotychczas zajmowane przez niego stanowisko profesora rzeźby na Akademii Cesarskiej. W tym czasie choroba psychiczna Messerschmidta zaczęła mocniej się objawiać, co spowodowało, że mimo estymy, jaką darzono jego twórczość, wykluczono go z konkursu na stanowisko profesorskie. Messerschmidt odebrał to jako policzek i osobistą zniewagę.