thumb|Portret imaginacyjny Jaksy Gryfity ze szczytu pomnika przyściennego wzniesionego na pamiątkę fundatora, XVIII wiek, Bazylika Grobu Bożego w Miechowie Jaksa Gryfita, Jaksa z Miechowa lub Jaxa Gryfita (ur. 1120, zm. ok. 1176Data zgonu nie jest pewna, rok 1176 jest wskazany w roczniku kapitulnym krakowskim, być może 7 kwietnia lub 24 lutego, jak wskazuje "Liber mortuorum" klasztoru św. Wincentego; por. G. Labuda, Jaksa z Kopanicy – Jaksa z Miechowa...) – możnowładca małopolski, krzyżowiec i fundator klasztoru bożogrobców w Miechowie.
Życiorys Część historyków uważa go za postać identyczną z pojawiającym się w źródłach tego samego okresu Jaksą z Kopanicy, który w 1145 poślubił Agapię, córkę Piotra Włostowica. Po śmierci księcia Przybysława-Henryka, wystąpił w 1150 roku z roszczeniami do jego spuścizny zostając w 1154 księciem Stodoran i utrzymując po 1157 roku Köpenick, gdzie bił własną monetęM. Lindner "Jacza von Köpenick. Ein Slawenfürst des 12. Jahrhunderts zwischen dem Reich und Polen, Berlin 2012, by trzy lata później ulec Albrechtowi Niedźwiedziowi i schronić się w PolsceM.in. G. Labuda uważał, że Jaksa z Kopanicy i Jaksa z Miechowa nie byli tymi samymi osobami (w ślad za Janem Długoszem, który zresztą uważał, że było aż trzech Jaksów w tym czasie). Opinię, że jest to jedna osoba przedstawiali m.in. M. Gumowski, J.