thumb|Rzeczpospolita Trojga Narodów według Unii hadziackiej (1658) z wydzielonym Wielkim Księstwem Ruskim Rzeczpospolita Trojga Narodów (, , ) – współczesny termin określający XVII-wieczny projekt polityczny przekształcenia federacji Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego tworzących Rzeczpospolitą Obojga Narodów w organizm trójczłonowy utworzony przez wyodrębnienie Wielkiego Księstwa Ruskiego, połączonego unią realną z dwoma pozostałymi.
Historia W 1569 r., na mocy unii lubelskiej, ziemie ruskie Wielkiego Księstwa Litewskiego włączono do Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W XVII w. doszło na nich do serii buntów i powstań kozackich, z powstaniem Chmielnickiego na czele, które znacząco osłabiły I Rzeczpospolitą. Kolejną konsekwencją wydarzeń na Ukrainie Naddnieprzańskiej (Hetmańszczyźnie) było poddanie jej w 1654 r. przez Bohdana Chmielnickiego Carstwu Rosyjskiemu podczas ugody perejasławskiej.