Kolejna fala osadnictwa na tereny zajęte obecnie przez gminę Szczawin przypada na okres neolitu i wczesną epokę brązu, czyli okres między V a II tysiącleciem p.n.e. W tym czasie tereny, które mogły być przeznaczone pod rolnictwo, opanowała tzw. ludność kultury pucharów lejkowatych. Największe skupiska stanowisk archeologicznych, naznaczonych ich działalnością znajdują się we wsiach Białka, Witoldów, Helenów i Annopol.
Tereny leśne zajmowali przedstawiciele tzw. kultury strefy leśnej, których ślady odkryto w pobliżu Szczawina Borowego, Bud Suserskich, Suserza i Helenowa I. Późniejszym etapem osadnictwa na terenie gminy Szczawin Kościelny były pierwsze stulecia II tysiąclecia p.n.e., przypadające na wczesna epokę brązu. Dominowały wówczas dwie kultury archeologiczne: mierzanowicka i trzciniecka, skupione wokół Tulisk i Osowi, Stefanowa Suserskiego i Holendrów oraz wokół Adamowa i Gołasu. Następny okres w dziejach tego terenu datuje się pomiędzy końcem II a połową I tysiąclecia. Był to okres rozwoju kultury łużyckiej, związanej z epoką żelaza, której ślady odnaleziono w okolicach wsi Białka, Witoldów, Krzymów, Jesionka i Suserz. Okres najstarszych dziejów osadnictwa na terenie obecnej gminy Szczawin Kościelny zamyka epoka żelaza.