thumb|Niwelator automatyczny Ni 020A firmy Zeiss Jena na statywie Niwelator automatyczny (samopoziomujący) – instrument geodezyjny mocowany na trójnożnym statywie, umożliwiający pomiar różnicy wysokości (niwelacji) pomiędzy punktami terenowymi. W przeciwieństwie do niwelatorów libellowych poziomowanie osi celowej lunety odbywa się samoczynnie najczęściej za pomocą urządzenia, zwanego kompensatorem, korygującego nieznaczne odchylenia osi celowej lunety od ustawienia poziomego.
Wyróżnia się dwa rodzaje niwelatorów automatycznych – optyczne i kodowe.
Historia W Polsce niwelatory jako urządzenia optyczne zaczęto produkować już w XIX wieku w przedsiębiorstwie G.Gerlach w Warszawie (założonym przez Gustawa Gerlacha). Przed i po II wojnie światowej produkcją tego sprzętu zajmowały się Polskie Zakłady Optyczne. Pierwszy na świecie niwelator samopoziomujący powstał w 1950 roku. Wyprodukowany został przez niemiecką firmę Zeiss-Opton w Oberkochen.
Specyficzną cechą niwelatorów stosowanych w geodezji do lat 70. XX wieku był odwrócony w lunecie obraz. Przyczyniało się to do licznych błędów i nieporozumień.
W latach 90. XX wieku pojawił się pierwszy na świecie niwelator kodowy. Wyprodukowany został w Denver w Stanach Zjednoczonych.