Substytucja nukleofilowa, podstawienie nukleofilowe – reakcja chemiczna podstawienia, w której czynnikiem atakującym jest nukleofil.
Substytucja nukleofilowa na atomie węgla Pod względem substratu reagującego z nukleofilem, reakcje substytucji nukleofilowej na atomie węgla można podzielić na trzy główne grupy:
substytucja nukleofilowa w grupie karbonylowej estrów, a także innych pochodnych kwasów karboksylowych substytucja nukleofilowa na nasyconym atomie węgla aromatyczna substytucja nukleofilowa
Dodatkowo dla substytucji nukleofilowej na nasyconym atomie węgla, w zależności od mechanizmu przebiegu tej reakcji, wyróżnia się dwa zasadnicze jej rodzaje: substytucję jednocząsteczkową (SN1), zachodzącą według mechanizmu eliminacji‒addycji — w pierwszym etapie (jest to etap limitujący szybkość reakcji) reaguje jedna cząsteczka: następuje oderwanie i powstaje nietrwały produkt przejściowy — karbokation;