Stan wyższej konieczności – termin stosowany w prawie karnym oraz prawie cywilnym.
Prawo karne i wykroczeń W prawie karnym stan wyższej konieczności jest kontratypem, jeżeli polega na ratowaniu dobra chronionego prawem przez poświęcenie innego dobra chronionego prawem, pod warunkiem, że dobro poświęcone przedstawia wartość niewątpliwie niższą od dobra ratowanego. Natomiast jeżeli dobro poświęcane ma wartość równą lub nie przedstawia wartości oczywiście wyższej, jest okolicznością wyłączającą winę, nie bezprawność (jak jest w przypadku kontratypu).
Elementy stanu wyższej konieczności Zagrożenie (niebezpieczeństwo): rzeczywiste – musi zachodzić w faktycznie obiektywnej rzeczywistości; bezpośrednie – musi stwarzać natychmiastowe zagrożenie; skierowane przeciwko dobru prawnie chronionemu; może pochodzić od człowieka, od zwierzęcia lub poprzez działanie sił naturalnych. Działanie podjęte w celu ratowania dobra musi być: zgodne z zasadą subsydiarności – poświęcenie jednego dobra w celu uratowania dobra drugiego musi być jedynym wyjściem.