Matzen, M. K, "The physics of fast Z pinches" (2000) Reviews of Modern Physics, vol. 72, Issue 1, pp. 167–223Andre Gsponer, "Physics of high-intensity high-energy particle beam propagation in open air and outer-space plasmas" (2004) http://arxiv.org/abs/physics/0409157 oraz w astrofizycePeratt, Anthony L., "The role of particle beams and electrical currents in the plasma universe" (1988) Laser and Particle Beams (ISSN 0263-0346), vol. 6, Aug. 1988, p. 471-491..
Historia badań Do pierwszego wytworzenia skurczu osiowego w laboratorium mogło dojść w 1790 w Holandii, kiedy Martinus van Marum spowodował eksplozję, dokonując wyładowania ze 100 butelek lejdejskich do drutuvan Marum M 1790 Proc. 4th Int. Conf. on Dense Z-Pinches (Vancouver 1997) (Am. Inst. Phys. Woodbury, New York, 1997) Frontispiece and p ii. Zjawisko to nie zostało zrozumiane, aż w 1905 Pollock i BarracloughPollock J A and Barraclough S, 1905 Proc. R. Soc. New South Wales 39 131 zbadali skurczoną i poskręcaną miedzianą rurkę z piorunochronu po uderzeniu pioruna. Ich analiza wykazała, że siły wyzwolone podczas oddziaływania dużego prądu z jego własnym polem magnetycznym mogą spowodować skurcz i zniekształceniaR. S.