Kurhan Mamaja (ros. Мамаев курган) lub wzgórze 102 (ros. высотa 102) – najwyższy punkt Wołgogradu, nekropolia i miejsce pamięci radzieckich żołnierzy poległych w bitwie stalingradzkiej podczas II wojny światowej.
Nazwa Nazwę wzniesienia wywodzi się zazwyczaj od postaci tatarskiego wodza Mamaja, który był XIV-wiecznym przywódcą zachodniej części Złotej Ordy. Wbrew powszechnemu przekonaniu wzgórze to prawdopodobnie nie miało pierwotnie charakteru grzebalnego. Mianem „kurhanu” zostało po raz pierwszy określone dopiero w czasie trwania bitwy stalingradzkiej przez jednego z korespondentów wojennych, a imię Mamaja nadano mu już po wojnie. Przed 1942 rokiem miejscowa ludność zwała je po prostu „kopcem”, a na wojskowych mapach figurowało jako „wzgórze 102”.
Bitwa stalingradzka W czasie trwania bitwy stalingradzkiej (1942–1943) „wzgórze 102” było najważniejszym punktem strategicznym, gdyż można było kontrolować z niego cały odcinek rzeki Wołgi w obrębie miasta. W trakcie bardzo krwawych walk wielokrotnie przechodziło na przemian w ręce Wehrmachtu i Armii Czerwonej.