Kunigas. Powieść z podań litewskich – powieść historyczna Józefa Ignacego Kraszewskiego powstała w 1881 r., dedykowana Michałowi Jezierskiemu.

Wydanie książkowe w roku następnym u S. Lewentala w Warszawie, kolejne w 1901, następnie edycja M. Arcta (dwutomowa) w „Bibliotece Wielkich Pisarzy” (tom 22-23) w 1928. W okresie powojennym w opracowaniu Stefana Świerzewskiego, z 15 ilustracjami Michała Elwiro Andriollego (Spółdzielczy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1947) oraz 3 wydania Ludowej Spółdzielni Wydawniczej (1954, 1955, 1956). Przekład rosyjski wydany w Petersburgu 1899, później w Piotrogrodzie (1915).

Tło powstania thumb|...W towarzystwie Bernarda, za sobą mając parobka, jechał do Pynaufeldu... (ilustracja M. E. Andriollego, 1895) Sam pomysł dramatycznej fabuły nasunęło autorowi napotkane podanie o bohaterskiej walce litewskiego gródka z Krzyżakami, wcześniej opisane już w obszernej dwutomowej monografii Kraszewskiego Litwa – starożytne dzieje, ustawy, język, obyczaje, pieśni, przysłowia, podania itd. (Warszawa 1847-1850). Pisarz wcześnie interesował się całościowo problematyką litewską, uważając się za „Litwina” i ceniąc sobie swą kresową polskośćWincenty Danek: Powieści historyczne Józefa Ignacego Kraszewskiego, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1966, s. 75..