Obok przekonująco nakreślonych charakterów Bernarda, kunigasa oraz najsłabiej zarysowanej Baniuty, autor trafnie oddał niezwykłą postać i powikłane uczucia Redy – matki, która odzyskując z rąk obcych własnego syna, z trudem potrafi zwalczyć uprzedzenia wobec niego.
Wątek miłosny pełni w utworze rolę pomocniczą – początkowo dość niepewny, stopniowo nabiera w całości znaczenia i pogłębia się na tle głównego biegu wydarzeń, aż do tragicznej kulminacji w ostatnim rozdziale powieści. W zdramatyzowanej części końcowej następuje wyraźne przyspieszenie tempa opisywanych wydarzeń i zarazem zmiana nastroju: radość miesza się żałobą. Ponadto w dwóch ostatnich rozdziałach (XI-XII) utwór nabiera charakteru prozy poetyckiej (częściowo zrytmizowanej), zastępującej dotychczasową narrację dialogowo-opisową. Rozdziały te to w istocie rapsod żałobny – hasłem beznadziejnej obrony własnej niepodległości stają się powtarzane w nim słowa: „Raz się umiera”. Zarazem ten swoisty „kostium historyczny” (S. Świerzewski) umiejętnie przesłania tak bliskie pisarzowi analogie z walką powstańców 1863 roku. Ogólna wymowa i nastrój utworu stanowiły też dość zrozumiałe dla współczesnych ostrzeżenie przed ofensywnym germanizmem, tak często ponawiane przez Kraszewskiego w szeregu jego historycznych powieściS. Świerzewski, jak wyżej, s.