Oceniać, a tym bardziej wyjaśniać można tylko konkretne działania społeczne, które są ostatecznie zdeterminowane nie tylko przez ten wzór. Inaczej mówiąc, przekonanie, że tacy jesteśmy a tacy nie jesteśmy jako uczestnicy danej kultury, tworząc pewne wzory i antywzory działania, które mają pewien modyfikujący, choć nie decydujący wpływ na samo działanie. Przekonanie takie jest ukształtowane przez obiektywne, historyczne warunki zewnętrzne i wewnętrzne, a zwłaszcza przez niesłuszne wyciąganie wartościujących wniosków z konfrontacji różnych tożsamości kulturowych. Są to więc kulturowe uwarunkowania świadomości społecznej i działania społecznego w kontekście historycznym danej grupy etnicznej, a nie jak w ujęciu „kultury i osobowości” kulturowe uwarunkowania cech psychicznych.
Etnopsychologizm a etnopsychologia Wyjątkowo silne są związki etnopsychologizmu z subdyscypliną etnologii zwaną etnopsychologią, lub psychologią ludów. Z tą dyscypliną wiążą się (w mniej lub bardziej ścisły sposób) wszystkie badania oraz dociekania, z zakresu etnopsychologizmu. Dyscyplina ta została ustanowiona przez Heymanna Steinthala, który był również założycielem czasopisma „Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft”.