thumb|300px|Mapa administracyjnego podziału portugalskiej Ameryki (kapitanii) sporządzona przez Luísa Teixeira w 1574 thumb|300px|Kapitanie kolonialnej Brazylii (1534)
Kapitanie kolonialnej Brazylii (port. Capitanias do Brasil) – jednostki podziału terytorialnego portugalskiej Ameryki, mające formę przyznawanego przez władców Portugalii dziedzicznego nadania. Taki sposób wczesnej kolonizacji (XVI wiek) pozwalał na przeniesienie obowiązku organizacji zwartego osadnictwa na dysponujące kapitałem osoby prywatne, czerpiące z tego tytułu określone dochody.
Pierwsza faza kolonizacji
Początkowo odkryte 22 kwietnia 1500 amerykańskie terytoria nie cieszyły się wielkim zainteresowaniem portugalskiej korony. Na przełomie XV i XVI wieku swoje wysiłki koncentrowała ona raczej na nowych, zyskownych szlakach pozwalających na bezpośredni handel korzenny z Indiami, dlatego też eksploatację terenów brazylijskich (wtedy jeszcze znanych jako Vera Cruz) powierzono prywatnym kompaniom. Handlowały one w głównie brezylką (stąd Brazylia), czyli drewnem z którego pozyskiwano czerwony barwnik, wykorzystywany w Europie w przemyśle tkackim.