Spółdzielnia energetyczna (kooperatywa energetyczna) – rodzaj spółdzielni, której celem działalności jest produkcja energii na własny użytek oraz na sprzedażEnergetyka rozproszona na świecie: modele funkcjonowania, regulacje, systemy wsparcia, wnioski dla Polski, s. 5.. To lokalna wspólnota, która wytwarza i rozlicza energię odnawialną (np. z fotowoltaiki, biogazu czy wiatru) na potrzeby swoich członków – mieszkańców, gospodarstw rolnych, przedsiębiorców i jednostek samorządu terytorialnego.
W ostatnich latach, ze względu na rozwój technologii małoskalowego wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, dynamicznie rozwijają się spółdzielnie energetyczne, np. w Niemczech, Danii, Francji, Włoszech czy Wielkiej Brytanii (Baywind Energy Co-operative)Zielony Instytut: Demokracja energetyczna.. W Unii Europejskiej powstało także porozumienie REScoop 20-20-20 zrzeszające kooperatywy energetyczne z 7 krajów.
Pierwszą spółdzielnią energetyczną w Polsce była Spółdzielnia Energetyczna „Eisall”, spółdzielnia działająca w województwie mazowieckim na obszarze sąsiadujących z sobą gmin Raszyn, Nadarzyn i Michałowice.
Jak działają spółdzielnie energetyczne W praktyce wyróżnia się trzy główne modele działania spółdzielni energetycznych: