Natomiast samo określenie „mistrz” spotykane jest najczęściej w połączeniu z wybitnym dziełem sztuki (Mistrz Pięknej Madonny Toruńskiej, Mistrz Flory, Mistrz Kart do Gry), lub nazwą miejscową (Mistrz z Naumburga, Mistrz z Moulins).
Wiele z dawnych sztuk pięknych, takich jak malarstwo, rzeźba, architektura, muzyka, taniec, pieśń, a także chirurgia, medycyna czy aptekarstwo, było zaliczanych do zawodów rzemieślniczych i nawet ich najlepsi przedstawiciele (viri virtuosi) bywali wcześniej czeladnikami, później zaś – po zdaniu egzaminu cechowego – mistrzami.
Mistrz małodobry thumb|egzekucja Roberta Tresiliana, ilustracja w Chronicques, Jean Froissart, XV wiek Wykonawcę wyroków śmierci, okaleczenia, męczenia, czyli tortur nazywano w dawnej Polsce po prostu mistrzem. Kaci tak jak inni rzemieślnicy mieli swój cech, gdzie uczyli się rzemiosła, wyzwalali na czeladników i zdawali egzamin mistrzowski. Z wprawnego mistrza i jego wyszkolonej czeladzi słynął Biecz na Pogórzu, gdzie w górach działało sporo opryszków, a złapani rozbójnicy służyli zapewne jako materiał szkoleniowy.